Depresyon Belirtileri Nelerdir? Kadınlarda, Erkeklerde ve Gençlerde

Depresyon Belirtileri Dört Alanda Ortaya Çıkar

Depresyonu anlamanın en sağlıklı yolu, onu tek bir belirti değil, dört ayrı düzeyde çalışan bir bütün olarak görmektir. Bu dört alan birbirini besler ve tablonun neden sadece “moral vermekle” düzelmediğini de açıklar.

Duygusal Belirtiler

Depresyonun en bilinen yüzü budur, ama sanıldığından daha çeşitlidir. Sürekli çökkün, mutsuz ya da boş bir ruh hali; umutsuzluk; sebepli sebepsiz ağlama; hiçbir şeyden keyif alamama. Bu son belirtiye, yani daha önce zevk veren her şeyin tatsızlaşmasına klinik olarak “anhedoni” diyoruz. Anhedoni, depresyonun en ayırt edici işaretlerinden biridir. Kişi çoğu zaman “üzgün” bile değildir; daha çok bir donukluk, bir hissizlik yaşar. Yanında değersizlik, suçluluk ve “bir işe yaramıyorum” duygusu da eşlik eder.

Bilişsel (Düşünsel) Belirtiler

Depresyon yalnızca hissettiklerimizi değil, düşünme biçimimizi de değiştirir. Dikkati toplamak, bir şeye odaklanmak ve karar vermek zorlaşır; kişi basit bir kararı bile veremez hale gelebilir. Unutkanlık artar. Ama en önemlisi, zihin adeta olumsuzluğa odaklı bir şekilde çalışmaya başlar. Her şey karanlık görünür. Gelecek umutsuzdur, kişi kendini olduğundan çok daha yetersiz görür. Bu olumsuz düşünceler kişiye mutlak gerçekmiş gibi gelir, oysa çoğu depresyonun ürettiği çarpıtmalardır.

Bedensel (Fiziksel) Belirtiler

Burası en az bilinen ama en yaygın alanlardan biridir. Uyku düzeninde bozulma (uykuya dalamama, gece sık uyanma, sabah çok erken uyanma ya da tam tersine aşırı uyuma), iştah ve kiloda belirgin değişim, sürekli yorgunluk ve enerji kaybı, hareketlerde yavaşlama. Birçok kişi depresyonu önce bu bedensel şikâyetlerle fark eder; aşağıda bu konuya ayrıca eğileceğim.

Davranışsal Belirtiler

Depresyon davranışlara da yansır ve bunlar çoğu zaman çevredekilerin ilk fark ettiği işaretlerdir. Sosyal geri çekilme, insanlardan ve davetlerden uzaklaşma; sorumlulukları erteleme ya da yapamama; işte ve okulda verimsizlik; öz bakımın ihmal edilmesi. Kişi eskiden zevkle yaptığı aktiviteleri bırakır ve giderek daralan bir yaşam alanına sıkışır.

Depresyonun Fiziksel Belirtileri: Bedendeki Gizli İşaretler

Depresyonun en çok gözden kaçan yanı, sıklıkla bedensel bir hastalık gibi maskelenmesidir. Aylarca geçmeyen baş ağrıları, sırt ve bel ağrıları, mide-bağırsak sorunları, çarpıntı, kaslarda gerginlik… Birçok insan bu şikayetlerle doktor doktor gezer, sayısız tahlil yaptırır ama “bir şeyiniz yok” yanıtını alır. Oysa altta yatan, bedene tercüme olmuş bir depresyon olabilir.

Bunun nedeni, ruh halimizi düzenleyen beyin kimyasının aynı zamanda ağrı algısını ve bedensel işleyişi de etkilemesidir. Depresyon, duygusal acıyı çoğu zaman bedensel acıya çevirir. Cinsel isteksizlik ve cinsel işlev sorunları da bu tablonun sık ama az konuşulan bir parçasıdır. Hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir ve genellikle ayrı bir sorun değil, depresyonun bir belirtisidir. İşte bu yüzden, açıklanamayan ve süregiden bedensel şikayetlerde ruhsal bir değerlendirme de gözden kaçırılmamalıdır.

Depresyonun İlk Belirtileri: Neyi Kaçırmamalı?

Depresyon çoğu zaman aniden değil, sinsice başlar. Erken işaretleri tanımak, tablonun yerleşmeden ele alınmasını sağlar. İlk belirtiler genellikle küçük ve kolayca göz ardı edilen değişimlerdir: eskiden keyif alınan bir hobiye karşı isteğin azalması, “son zamanlarda hep yorgunum” hissi, uyku düzeninde hafif kaymalar, her zamankinden daha çabuk sinirlenme ya da içe kapanma isteği.

Bu değişimler tek başlarına depresyon anlamına gelmez; hepimiz zaman zaman böyle dönemler yaşarız. Ama birkaçı bir arada, giderek belirginleşerek ve iki haftadan uzun sürerek devam ediyorsa, bu bir uyarı işareti olabilir. Erken fark edilen depresyon, hem daha hızlı hem de daha kolay aşılır.

Belirtiler Kişiye Göre Nasıl Değişir?

Depresyonun en çok yanıltan yanlarından biri, herkeste aynı görünmemesidir. Aynı hastalık, cinsiyete ve yaşa göre çok farklı maskeler takabilir. Bu yüzden “depresyon böyle olur” diye tek bir kalıp beklemek, birçok kişinin tanınmadan yıllarca acı çekmesine yol açar.

Erkeklerde Depresyon Belirtileri

Erkeklerde depresyon çoğu zaman klasik “üzgünlük” tablosuyla gelmez; bu yüzden de en çok gözden kaçan gruptur. “Erkekler ağlamaz”, “güçlü olmalısın” gibi kültürel baskılar, erkeğin çökkünlüğünü doğrudan göstermesini engeller. Bunun yerine depresyon; öfke patlamaları, sinirlilik, saldırganlık ve tahammülsüzlük olarak dışa vurur. İşe aşırı gömülme, alkol ve madde kullanımına yönelme, riskli davranışlarda artış da sık görülür. Erkek, çökkünlüğünü kabul etmek yerine onu bir “erkeklik başarısızlığı” gibi yaşadığından, yardım aramakta en çok geciken gruptur. Bu gecikme, erkeklerde depresyonu daha da tehlikeli kılar.

Kadınlarda Depresyon Belirtileri

Depresyon kadınlarda erkeklere kıyasla yaklaşık iki kat daha sık görülür; bunda hormonal döngülerin, gebelik ve doğum sonrası dönemin ve toplumsal yüklerin payı vardır. Kadınlarda tablo çoğu zaman daha içe dönük belirtilerle kendini gösterir: yoğun üzüntü ve ağlama, derin bir hissizlik, suçluluk ve değersizlik duyguları, kaygının depresyona eşlik etmesi. İştah artışı ve buna bağlı kilo alımı kadınlarda daha sık görülebilir. Adet döngüsüne bağlı belirgin duygudurum değişimleri ve doğum sonrası depresyon, kadınlara özgü tabloların başında gelir.

Gençlerde ve Ergenlerde Depresyon Belirtileri

Ergenlerde depresyon en çok yanlış okunan tablodur; çünkü çoğu zaman üzgünlük yerine sinirlilik, öfke ve huzursuzluk biçiminde ortaya çıkar. Bu da kolayca “ergenlik işte” diye geçiştirilir. Dikkat edilmesi gereken işaretler şunlardır:

• Akademik başarıda ani düşüş,
• Okuldan ve arkadaşlardan uzaklaşma,
• Sürekli sinirlilik,
• Uyku ve iştah değişiklikleri,
• Açıklanamayan baş ve karın ağrıları,
• Riskli davranışlara yönelme.

Ergenlerde bu belirtiler ciddiye alınmalı; çünkü tedavi edilmeyen erken dönem depresyon, yetişkinlikte de sürme eğilimindedir.

Çocuklarda Depresyon Belirtileri

Çocuklarda depresyon var mıdır sorusu hala çok kişiyi şaşırtır. Evet, vardır ve belirtileri yetişkinlerden farklıdır. Küçük çocuklar duygularını sözcüklerle ifade edemedikleri için depresyon çoğu zaman davranış ve bedende görünür. Okul korkusu ya da okula gitmek istememe, ebeveyne aşırı yapışma ve ayrılık kaygısı, sık sık karın ağrısı ve baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar, huysuzluk, oyunlara ve eskiden sevdiği şeylere ilgisizlik… Çocuğun mizacındaki belirgin ve süregiden bir değişim ciddiye alınmalıdır.

Yaşlılarda Depresyon Belirtileri

İleri yaşta depresyon, en çok yanlış tanınan ya da “yaşlılığın doğal bir parçası” sanılarak atlanan gruptur. Oysa depresyon yaşlanmanın normal bir parçası değildir. Yaşlılarda tablo, duygusal belirtilerden çok bedensel şikayetler, açıklanamayan ağrılar, hafıza ve dikkat sorunları biçiminde ortaya çıkar. Bu nedenle bazen demansla (bunama) karıştırılabilir; oysa altta tedavi edilebilir bir depresyon olabilir. Yaşlılarda içe kapanma, ilgi kaybı ve umutsuzluk mutlaka değerlendirilmelidir.

Gizli (Maskeli) Depresyon: Görünmeyen Belirtiler

Belki de depresyonun en sinsi biçimi budur. Maskeli depresyonda kişi dışarıdan gayet iyi, hatta neşeli görünür. İşine gider, güler, sosyal hayatını sürdürür, sorumluluklarını yerine getirir. Çevresi onun “her şeyin yolunda” olduğunu düşünür. Ama bu görünürün altında derin bir boşluk, tükenmişlik ve anlamsızlık taşır.

Bu kişiler çoğu zaman yardım almakta en çok geciken gruptur. Çünkü hem çevreleri durumu fark etmez, hem de kendileri “madem bu kadar iyi görünebiliyorum, demek ki ciddi bir şeyim yok” diye düşünüp durumlarını küçümserler. Oysa sürekli bir maske taşımanın kendisi, depresyonun yükünü daha da ağırlaştırır. Gülümseyen bir yüzün ardında da depresyon olabileceğini bilmek, hem kendimiz hem de sevdiklerimiz için önemli bir farkındalıktır.

Belirtiler Ne Zaman “Depresyon”a İşaret Eder?

Herkes zaman zaman üzülür, yorulur, keyifsizleşir. Bu normaldir ve depresyon değildir. Peki sınır nerede? Bir belirtinin depresyona işaret edip etmediğini üç ölçüt belirler.

Birincisi, “süre”: Belirtiler iki haftadan uzun, neredeyse her gün ve gün boyu sürüyorsa dikkat edilmelidir.

İkincisi “sayı”: Tek bir belirti değil, yukarıda anlatılanların birkaçı bir arada görülüyorsa…

Üçüncüsü ve en önemlisi ise “işlevsellik”: Belirtiler işinizi, ilişkilerinizi, günlük hayatınızı ve kendinize bakışınızı belirgin biçimde etkiliyorsa. Bu üç ölçüt bir aradaysa, artık sıradan bir üzüntüden değil, klinik bir tablodan söz ediyoruz demektir.

Bir noktayı özellikle vurgulamak gerekir; intihar riski her zaman belirtilerin görünür şiddetiyle orantılı değildir. Yani “çok da kötü görünmüyor” diye geçiştirmek, tehlikelidir. Yaşama son verme, yok olma ya da “olmasam daha iyi” gibi düşünceler her düzeyde ciddiye alınmalı ve vakit kaybetmeden bir uzmana iletilmelidir.

Depresyonla Karıştırılan Durumlar

Depresyon belirtileri, başka bazı durumlarla örtüşebilir. Bu ayrımı yapmak önemlidir; çünkü doğru yaklaşım, doğru tanımaya bağlıdır.

Bunların başında tükenmişlik gelir. Tükenmişlik genellikle uzun süreli iş ya da bakım yüküyle ilişkilidir ve çoğu zaman kişi tatile çıkıp dinlendiğinde bir miktar hafifler. Depresyon ise dinlenmekle geçmez ve yaşamın her alanına yayılır. İkincisi, kaygı bozukluklarıdır. Kaygı ve depresyon sık sık bir arada bulunur, ama kaygıda ön planda olan huzursuzluk ve tehlike beklentisiyken, depresyonda çökkünlük ve ilgi kaybıdır. Üçüncüsü, yastır. Bir kayıp sonrası derin üzüntü doğaldır ve zamanla dalgalanarak hafifler; ancak yas uzayıp derinleşir, kişinin kendilik değerini yıkar ve işlevselliğini uzun süre bozarsa, buna bir depresyon eklenmiş olabilir.

Son olarak, bazı bedensel hastalıklar (örneğin tiroid sorunları, vitamin eksiklikleri, kansızlık) depresyona çok benzeyen yorgunluk ve isteksizlik yaratabilir. İşte bu yüzden doğru değerlendirme, hem ruhsal hem de gerektiğinde tıbbi bir bakışı gerektirir. Bu ayrımları tek başına yapmak güçtür ve bir uzmanın değerlendirmesi en sağlıklı yoldur.

Bu Belirtileri Fark Ettiyseniz Ne Yapmalısınız?

Bu yazıdaki belirtileri kendinizde ya da bir yakınınızda tanıdıysanız, bu faydalı bir farkındalıktır ama bir sonraki adım, çok önemlidir. Önce şunu bilin ki bu belirtiler bir zayıflık ya da karakter kusuru değildir. Tedavi edilebilir bir sağlık durumunun işaretleridir. Belirtileri fark etmek, çoğu zaman en zor kısımdır. Onları tanıdıysanız, aslında iyileşmeye giden yolun en kritik adımını çoktan atmışsınız demektir.

Belirtilerinizi daha yapılandırılmış biçimde değerlendirmek isterseniz bir depresyon öz-değerlendirme testi başlangıç için yol gösterici olabilir; ancak unutmayın, hiçbir test tanı koymaz. Kesin değerlendirme ve size özel bir yol haritası için bir uzmanla görüşmek gerekir. Bu belirtiler hayatınızı etkiliyorsa, durumunuzu birlikte değerlendirmek için Kadıköy’deki psikoterapi kliniğime e-posta veya telefonla ulaşarak randevu oluşturabilirsiniz.