Sosyal fobi (sosyal anksiyete bozukluğu), kişinin başkaları tarafından değerlendirileceği veya yargılanacağı sosyal durumlarda yoğun kaygı yaşamasıyla karakterize bir anksiyete bozukluğudur. Sosyal fobisi olan kişiler; konuşma yapmak, yeni insanlarla tanışmak veya başkalarının dikkatinin üzerlerinde olduğu durumlarda aşırı endişe hissedebilirler.
Bu kaygı çoğu zaman kişinin sosyal ortamlardan kaçınmasına ve günlük yaşamının önemli ölçüde kısıtlanmasına yol açabilir. Bu yazıda sosyal fobi nedir, sosyal anksiyete bozukluğu belirtileri nelerdir ve sosyal fobi tedavisi nasıl yapılır gibi soruları ele alıyoruz.
Yazı İçeriği:
Sosyal Fobi Nedir?
Sosyal fobi (sosyal anksiyete bozukluğu), kişinin başkaları tarafından değerlendirileceği veya yargılanacağı sosyal durumlarda yoğun kaygı yaşamasıyla karakterize bir anksiyete bozukluğudur. Sosyal fobisi olan kişiler; konuşma yapmak, yeni insanlarla tanışmak veya başkalarının dikkatinin üzerlerinde olduğu durumlarda aşırı endişe hissedebilirler.
Bu kaygı çoğu zaman kişinin sosyal ortamlardan kaçınmasına ve günlük yaşamının önemli ölçüde kısıtlanmasına yol açabilir. Bu yazıda sosyal fobi nedir, sosyal anksiyete bozukluğu belirtileri nelerdir ve sosyal fobi tedavisi nasıl yapılır gibi soruları ele alıyoruz.
Bazı kişiler için sosyal etkileşimler o kadar korkutucu olabilir ki, sadece onları düşünmek bile orantısız bir endişeye neden olabilir. Bu kişiler, sosyal durumlardan kaçınmak için büyük çaba harcar. Bu tür bir kaçınma ve kaygı, hayatın akışını baltalayarak kişinin günlük yaşamındaki işlevselliğini bozan bir durumdur.
Sosyal kaygı bozukluğunun altında yatan, toplum içinde incelenme, yargılanma veya utanma korkusudur. İnsanların sizin hakkınızda kötü düşüneceğinden veya diğerleriyle kıyaslayarak sizi yetersiz biri olarak değerlendireceklerinden korkabilirsiniz. Yargılanma korkularınızın en azından biraz mantıksız ve abartılı olduğunun muhtemelen farkında olsanız bile, yine de kaygılanmaktan kendinizi alamazsınız.
İyi haber şu ki ne kadar utangaç olursanız olun, sosyal durumlarda rahat olmayı öğrenebilir ve hayatınızı geri kazanabilirsiniz. Bu makalede, sosyal fobi nedir, sosyal anksiyete belirtileri nelerdir, sosyal kaygı bozukluğu tedavisi nasıl olur gibi konuları ele alıyoruz.
Sosyal kaygıya ne sebep olur?
Sosyal anksiyete bozukluğunun belirtilerini tetikleyen durumlar farklı olabilir. Bazı insanlar çoğu sosyal durumda kaygı yaşarlarken, diğerleri için kaygı; yabancılarla konuşmak, bir davete gitmek, restoranda yemek siparişi vermek veya bir grup seyirci önünde bir konuşma yapmak gibi spesifik sosyal durumlarda ortaya çıkar. Sosyal fobinin tetikleyicileri genellikle şunlardır:- Yeni insanlarla tanışmak,
- Küçük sohbetler başlatmak ve sürdürmek,
- Kalabalık bir topluluk önünde konuşmak,
- Sahne performansı,
- İlgi odağı olmak,
- Bir şey yaparken izlenmek,
- Alay edilmek veya eleştirilmek,
- “Önemli” kişilerle veya otorite figürleriyle konuşmak,
- Sınıfta sözlüye kalkmak veya sunum yapmak,
- Randevu almak,
- Bir iş görüşmesi veya toplantı yapmak,
- Umumi tuvaletleri kullanmak,
- Sınavlara girmek,
- Halka açık yerlerde yemek veya içmek,
- Telefon görüşmesi yapmak,
- Partilere veya diğer sosyal toplantılara katılmak.
Sosyal anksiyete bozukluğu belirtileri nelerdir?
Sosyal durumlarda ara sıra gergin olmanız, sosyal kaygı bozukluğu veya sosyal fobiniz olduğu anlamına gelmez. İnsanlar zaman zaman utangaç ya da çekingen hissedebilir elbette. Ancak bu durum, günlük hayatlarını etkilemediği sürece, problem değildir. Sosyal fobi aslında bir anksiyete bozukluğu türüdür ve anksiyete bozukluğu türleri çok çeşitlidir. Sosyal kaygı bozukluğu olan kişiler günlük hayatını işlevsel olarak sürdürmekte büyük sıkıntı yaşarlar. Örneğin, topluluk önünde bir konuşma yapmanız gerektiği zaman biraz heyecanlanmanız son derece normaldir. Ancak sosyal kaygı bozukluğunuz varsa, haftalar öncesinden endişelenmeye başlarsınız. Bu aktiviteyi yapmaktan kaçınmak için belki de hasta olduğunuzu söyleyerek konuşmayı iptal edebilir veya konuşma sırasında hiç konuşamayacak kadar titremeye başlayabilirsiniz. Sosyal fobinin belirtileri duygusal, fiziksel ve davranışsal olabilir. Fiziksel belirtiler, panik atak belirtileri gibi olabilir. En yaygın sosyal anksiyete belirtileri şunlardır: Duygusal belirtiler:- Günlük sosyal durumlarda aşırı kaygı hissetmek,
- Yaklaşan bir sosyal durumdan günler, haftalar hatta aylar önce yoğun endişe duymak,
- Başkaları tarafından, özellikle de tanımadığınız kişiler tarafından izlenmekten veya yargılanmaktan aşırı korkmak,
- Kendinizi utandıracak şekilde davranacağınızdan endişe duymak,
- Başkalarının gergin olduğunuzu fark etmesinden korkmak.
- Yüzün kızarması
- Nefes darlığı
- Mide rahatsızlığı, mide bulantısı
- Titreme (sesin titremesi dahil)
- Konuşurken kekelemek
- Hızlı kalp atışı veya göğüste sıkışma
- Terleme veya sıcak basması
- Baş dönmesi veya baygınlık hissi
- Faaliyetlerinizi sınırlayacak veya hayatınızı bozacak derecede sosyal durumlardan kaçınmak,
- Dikkat çekmekten ve utanacağı düşüncesiyle aktivite sırasında sessiz kalmak veya arka planda kalmaya çalışmak,
- Nereye giderseniz gidin yanınızda daima bir arkadaşınızı getirmek,
- Sinirlerinizi yatıştırmak için sosyal durumlardan önce içki içmek.
Sosyal kaygı bozukluğu neden olur?
- Genetik faktörler – Aile bireylerinde sosyal fobi olması, risk faktörlerindendir.
- Mizaç – Utangaç veya aşırı çekingen çocuk veya ergenler, daha fazla risk altındadır.
- Zorbalığa uğramak, erken çocukluk döneminde utandırılmak veya aşağılayıcı, kötü muamele görmek de sebeplerden biri olabilir.
- Anksiyeteye ve fobi geliştirmeye yatkınlığı olan kişiler, sosyal anksiyete geliştirmeye de yatkındırlar.
Sosyal kaygıyı körükleyen bilişsel çarpıtmalar
Bilişsel çarpıtmalar, gerçekliği olduğu gibi algılamamızı engelleyen ve dünyayı sanki tozlu bir camın arkasından izliyormuşuz gibi bir perspektifle görmemize neden olan zihinsel süreçlerdir. Sosyal fobi hastaları, korku ve kaygılarına katkıda bulunan bazı olumsuz düşünce ve inançlara sahiptir. Örneğin:- “Konuşmamın sonunda aptal gibi görüneceğimi biliyorum.”
- “Sesim titremeye başlayacak ve kendimi küçük düşüreceğim.”
- “İnsanlar benim aptal olduğumu düşünecek”
- “Söyleyecek hiçbir şeyim olmayacak. Sıkıcı görüneceğim.”
- Zihin okuma – Başkalarının ne düşündüğünü bildiğinizi ve onların da sizi sizin kendinizi gördüğünüz gibi olumsuz bir şekilde gördüklerini varsayarız.
- Falcılık : Genellikle en kötü şeyin olacağını varsayarak geleceği tahmin etmektir. İşlerin çok kötü gideceğine adeta eminsinizdir. Falcılık, endişe ve anksiyetenin artmasına neden olan yaygın bir düşünce tarzıdır.
- Felaketleştirme – Olayların sonuçlarını orantısız bir şekilde abartarak olabilecek en kötü senaryonun olacağına inanmak. Örneğin, eğer insanların önünde yüzüm kızarırsa, endişeli olduğumu anlarlar ve benimle dalga geçerler. Patronum da beni işten atabilir.
- Kişiselleştirme – Bir şeyi kişiselleştirdiğinizde, tüm diğer faktörleri göz ardı ederek olan bitenin tüm sorumluluğu kendi üstünüze alırsınız. Örneğin; siz konuşmanızı yaparken izleyiciler arasında somurtan birini gördüğünüzde, insanların sizin konuşmanızı beğenmediğini, çünkü yeterince iyi olmadığınızı, sizin yüzünüzden herkesin sıkıldığını, bunun sorumlusunun da kendiniz olduğunu varsaymak.
Sosyal fobi nasıl yenilir?
Sosyal fobi, anksiyete bozuklukları grubunda yer alan psikolojik sorunlardan biridir. Bu grupta ayrıca panik bozukluk gibi farklı kaygı bozuklukları da bulunur. Her ne kadar belirtileri farklı olsa da bu bozuklukların ortak noktası yoğun kaygı ve kaçınma davranışlarıyla ilişkili olmalarıdır.
Sosyal fobi ile baş etmek, kaygı yaratan sosyal durumlardan tamamen kaçınmakla değil; bu durumlarla aşamalı ve planlı biçimde yüzleşmekle mümkündür. Kaçınma davranışı kısa vadede rahatlama sağlasa da, uzun vadede sosyal kaygının sürmesine ve daha da güçlenmesine neden olabilir. Örneğin topluluk içinde konuşmak, yeni insanlarla tanışmak ya da dikkat odağı olmak sosyal fobisi olan kişiler için oldukça zorlayıcı olabilir. Ancak korkulan sosyal durumlarla küçük ve yönetilebilir adımlarla yüzleşmek, zaman içinde kaygının azalmasına yardımcı olabilir. Bu süreçte en önemli noktalardan biri, kişinin kendisini bir anda en zor durumun içine atmaması; daha kolay baş edebileceği sosyal durumlardan başlayarak kademeli biçimde ilerlemesidir. Çünkü sosyal kaygının azalması genellikle tekrar, pratik ve sabırlı bir yaklaşım gerektirir. Sosyal fobi tedavisinde bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yaklaşımları, kişinin sosyal ortamlarda yaşadığı kaygıyı artıran düşünce kalıplarını ve kaçınma davranışlarını ele almada oldukça faydalı olabilir. Bu nedenle sosyal kaygı günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir klinik psikologdan profesyonel destek almak yararlı olur.Sosyal anksiyete bozukluğu tedavisi nasıl olur?
Sosyal anksiyete bozukluğu terapilerle (konuşma terapileri) tedavi edilebilmektedir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT), sosyal kaygı bozukluğunu tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan kanıta dayalı bir tedavi türüdür. BDT, yararsız düşüce kalıplarınızı ve bilişsel çarpıtmalarınızı belirlemenize yardımcı olur. Bilimsel araştırmalar, mevcut tüm profesyonel tedaviler arasında bilişsel davranışçı terapinin (BDT) sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisinde en iyi sonucu verdiğini gösteriyor. BDT, düşündüğünüz şeyin nasıl hissettiğinizi, duygularınızın da davranışınızı etkilediği önermesine dayanır. Dolayısıyla, size kaygı veren sosyal durumlar hakkındaki düşüncelerinizi değiştirirseniz, kendinizi daha iyi hissedecek ve işlevselliğinizi artırırsınız. BDT genellikle 8 ila 12 seans civarında sürer. Hafif sosyal anksiyete bozukluğu olan birçok kişi, sadece psikoterapi ile tedavi edilebilir. Ancak anksiyete eğer orta ila şiddetli seviyedeyse, BDT ile birlikte ilaçlara da ihtiyaç duyulabilir. Ancak ilacın yanı sıra terapi de almak, bütüncül bir tedavi yaklaşımı ile problemin tekrarlanma olasılığını düşürür. Sosyal kaygıyı yenmek için olumsuz düşünce kalıplarıyla mücadele etme tekniklerini öğrenmek şarttır. Sosyal durumlarda kendinizi daha rahat hissetmenizi sağlayan, ancak aslında sosyal fobiyi güçlendirmekten başka bir işe yaramayan “güvenlik arayıcı ve kaçınma davranışlarına bir son vermek” için destek almak faydalı olur. Sosyal kaygıyı tetikleyen ve körükleyen olumsuz, yararsız düşüncelere meydan okumak ve bunların yerine daha rasyonel düşünceler koymak; korktuğunuz sosyal durumlardan kaçınmak yerine onlarla aşamalı ve sistematik bir şekilde yüzleşmek, bu problemi aşmanıza yardımcı olur. Bu egzersizleri kendi başınıza öğrenip uygulayabilseniz de, kendi kendinize bu probleminizi aşma konusunda sorun yaşadıysanız bir terapistin sağlayacağı ekstra destek ve rehberlikten yararlanmayı düşünebilirsiniz.Sık Sorulan Sorular
Sosyal fobi, sosyal durumlarda orantısız ve aşırı endişeye neden olan kronik bir anksiyete bozukluğu türüdür. Sosyal anksiyetesi olan kişiler, sosyal ortamların yanı sıra iletişim veya performans gerektiren durumlardan kaçınma eğilimindedir. Bu da kişinin yaşantısını çok fazla kısıtlayabilir.
Sosyal fobi fiziksel olarak tehlikeli bir durum değildir. Ancak kişinin sosyal yaşamını ciddi ölçüde kısıtlayabilir ve yaşam kalitesini düşürebilir.
Evet, sosyal fobi ilaç kullanmadan bilişsel davranışçı terapi ve hipnoterapi gibi bazı psikoterapi yöntemleriyle tedavi edilebilir. Ancak bazı durumlarda eşlik eden başka anksiyete problemleri de varsa ağır vakalarda ilaç tedavisi de gerekebilir.
Sosyal fobi ile başa çıkma yolları çok çeşitlidir. Korkulan sosyal durumlara aşamalı olarak maruz kalmak; olumsuz düşünceleri sorgulama ve meydan okuma becerileri kazanmak, gevşeme teknikleri öğrenmek, bu sorunla başa çıkma yollarından bazılarıdır. Bilişsel davranışçı terapi alarak bu becerileri kazanabilirsiniz.
Utangaçlık genellikle hafif ve geçici bir durumdur. Kişinin işlevselliğinde sorun yaratmaz. Sosyal fobi ise daha şiddetli ve sürekliliği olan bir kaygı durumudur. Çok daha geniş bir alanda kendini gösterir ve günlük hayattaki işlevselliği oldukça fazla engelleyebilir.
