Panik Bozukluk Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Psikolojik Tedavisi

Panik Bozukluk Nedir?

Panik bozukluk, anksiyete bozuklukları arasında yer alan bir rahatsızlıktır. Panik bozukluğu olan kişiler, tekrarlayan ve beklenmedik panik ataklar yaşarlar. Bu ataklar arasında bir sonraki atak ne zaman ve nerede olacak diye sürekli endişelenirler. Bu endişe bazen evden dışarıya çıkmalarını bile engelleyebilir. Panik bozukluğun temel özelliği olan tekrarlayan panik atakların belirtileri diğer sağlık problemlerinin belirtileriyle benzerlik gösterebileceği için, panik atak geçirenlerin öncelikle bir hekime başvurarak kapsamlı bir sağlık kontrolünden geçmesi faydalı olur.

Panik Bozukluk Belirtileri Nelerdir?

Panik bozukluk yaşayan kişilerde en belirgin özellik tekrarlayan panik ataklardır. Bunun yanında kişi yeni bir atak yaşayacağı düşüncesiyle sürekli tetikte olabilir.

• beklenmedik panik atakların tekrar etmesi
• yeni bir panik atak yaşama korkusu
• kalp çarpıntısı veya göğüs sıkışması
• nefes darlığı veya boğuluyormuş gibi hissetme
• baş dönmesi veya bayılacakmış gibi hissetme
• kontrolünü kaybedecekmiş veya delirecekmiş gibi hissetme
• ölüm korkusu
• belirli ortamlardan kaçınma

Bu belirtiler kişinin günlük hayatını işlevsel bir şekilde sürdürmesini oldukça zorlaştırabilir.

Panik Bozukluk Neden Olur?

Panik bozukluk tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmaz. Genetik yatkınlık, stresli yaşam olayları, öğrenilmiş düşünce kalıpları ve bedensel duyumların felaketleştirilmesi bu sürecin gelişmesinde rol oynayabilir. Özellikle bedensel belirtileri tehlikeli olarak yorumlamak panik döngüsünü güçlendirebilir. Örneğin kalp çarpıntısını kalp krizi olarak yorumlamak korkuyu artırabilir ve yeni bir panik atağı tetikleyebilir.

Panik Bozukluk ile Panik Atak Arasındaki Fark

Panik atak, aniden ortaya çıkan yoğun korku ve bedensel belirtilerle karakterize bir deneyimdir. Bir kişi hayatında yalnızca bir kez panik atak yaşayabilir ve bu durum her zaman bir psikiyatrik bozukluk anlamına gelmez. Panik bozukluk ise genellikle beklenmedik panik atakların ortaya çıkması ve kişinin yeni bir panik atak yaşayacağı düşüncesiyle yoğun bir endişe geliştirmesiyle karakterizedir. Bu endişe zamanla davranış değişikliklerine yol açabilir. Örneğin kişi yalnız kalmaktan, kalabalık ortamlardan veya belirli yerlere gitmekten kaçınmaya başlayabilir. Bazı kişiler yalnızca bir veya birkaç yoğun panik atağı yaşadıktan sonra bile, tekrar atak geçirme korkusu nedeniyle belirgin kaçınma davranışları geliştirebilir. Bu nedenle panik bozukluk yalnızca atak sayısı ile değil, atakların ardından gelişen sürekli kaygı ve davranış değişiklikleri ile birlikte değerlendirilir. Panik bozukluk, anksiyete bozuklukları grubunda yer alan bir durumdur.

Panik Bozukluğun Teşhisi Nasıl Konulur?

Panik bozukluğun teşhisi, bir klinik psikolog veya psikiyatristin belirtilerinizi DSM-5’e göre değerlendirilmesinin yanı sıra bir hekim tarafından yapılan fizyolojik değerlendirmeler yardımıyla konulur. Panik atak belirtilerinin çoğunun farklı sağlık sorunlarının da göstergesi olabileceği unutulmamalıdır. Bu belirtiler her zaman kesin bir panik atak belirtisi değildir. Örneğin, şekeriniz düştüğünde de bu belirtilerin bazılarını görebilirsiniz. Baş ve karın ağrısı, solukluk, bulanık görmeye başlama, konuşma zorluğu, uyuşukluk, terleme, taşikardi gibi durumlar, orta şiddetteki hipoglisemiye de işaret ediyor olabilir. Genellikle, 4 veya daha fazla panik atak geçirdiyseniz ve sürekli bir sonraki atak ne zaman gelecek diye endişe içindeyseniz, panik bozukluğu teşhisi konulabilir. Panik bozukluk çoğu zaman panik atakların tekrar etmesiyle ilişkilidir. Ataklarınızın sıklığı durumunuzun ciddiyetine göre değişecektir. Bazı kişiler ayda bir veya iki kez atak geçirirken, bazıları haftada birkaç kez atak geçirebilir. Panik ataklar korkutucu olmakla birlikte zararlı değildir. Herhangi bir fiziksel hasara yol açmazlar ve kişinin bir atak yaşadıktan sonra hastaneye kaldırılması olası değildir.

Panik Bozukluğu DSM 5 Tanı Kriterleri

A. Yinelenen beklenmedik panik atakları.

Bir panik atağı, dakikalar içinde doruğa ulaşan ve o sırada aşağıdaki belirtilerden dördünün (ya da çoğunun) ortaya çıktığı, birden yoğun bir korku ya da yoğun bir içsel sıkıntının bastırdığı durumdur:

1. Çarpıntı, kalbin küt küt atması ya da kalp hızının artması
2. Terleme
3. Titreme ya da sarsılma
4. Soluğun daraldığı ya da boğuluyor gibi olma durumu
5. Soluğun tıkanması durumu
6. Göğüs ağrısı ya da göğüste sıkışma
7. Bulantı ya da karın ağrısı
8. Baş dönmesi, ayakta duramama, sersemlik ya da bayılacak gibi olma durumu
9. Terleme, titreme, ürperme ya da ateş basması durumu
10. Uyuşmalar
11. Gerçek dışılık (kendinden kopma ya da yabancılaşma durumu)
12. Denetimi yitirme ya da çıldırma korkusu
13. Ölüm korkusu

B. Ataklardan en az birinden sonra, diğerlerinden biri ya da her ikisi de bir ay( ya da daha uzun bir süreyle) olur:

1. Başka panik atakların olacağı ya da bunların olası sonuçlarıyla (örn. denetimi yitirme, kalp krizi geçirme, çıldırma) ile ilgili sürekli bir kaygı duyma, tasalanma.
2. Ataklarla ilgili olarak, uyum bozukluğu ile giden davranış değişiklikleri (örn. spor yapmaktan ya da tanıdık, bildik olmayan durumlardan kaçınma gibi panik atağı geçirmekten kaçınmak için tasarlanmış davranışlar) gösterme.

C. Bu bozukluk, bir maddenin (örn. kötüye kullanılan bir madde, bir ilaç) ya da  başka sağlık durumunun (örn. hipertiroit, kalp-akciğer hastalıkları) belirtilerine bağlanamaz.

D. Bu bozukluk başka bir bozuklukla açıklanamaz.

Panik Bozukluk Günlük Yaşamı Nasıl Etkileyebilir?

Panik bozukluk yaşayan kişiler zamanla yeni bir panik atak yaşayacakları korkusuyla bazı durumlardan kaçınmaya başlayabilir. Örneğin kalabalık ortamlardan uzak durmak, yalnız kalmaktan korkmak veya belirli yerlere gitmekten kaçınmak görülebilir. Bu kaçınma davranışları zamanla kişinin sosyal yaşamını, iş hayatını ve günlük aktivitelerini kısıtlayabilir. Bu nedenle erken dönemde profesyonel destek almak önemlidir.

Panik Bozuklukta Kaçınma Davranışları

Panik bozukluk yaşayan kişiler zamanla panik atak yaşayabilecekleri ortamlardan kaçınmaya başlayabilir. Örneğin kalabalık yerler, toplu taşıma veya yalnız kalmak kaygıyı tetikleyebilecek durumlar olarak algılanabilir. Bu kaçınma davranışları kısa vadede rahatlama sağlayabilir ancak uzun vadede kaygının devam etmesine katkıda bulunabilir.

Panik Bozukluk ve Agorafobi Arasındaki İlişki

Bazı kişilerde panik bozukluk zamanla agorafobi ile birlikte görülebilir. Bu durumda kişi kaçması zor veya yardım almasının zor olacağını düşündüğü ortamlardan kaçınmaya başlayabilir. Bu durum sosyal yaşamı ve günlük aktiviteleri önemli ölçüde etkileyebilir.

Panik Bozukluk Tedavisi Nasıl Yapılır?

Panik bozukluğun tedavisi, öncelikle panik atakların sayısını azaltmayı ve belirtileri hafifletmeyi hedefler. Tedavi genellikle ilaçlar ve psikoterapi kombinasyonuyla yapılır. Panik bozukluk tedavisinde psikoterapi önemli bir rol oynar. Özellikle bilişsel davranışçı terapi, panik atakları sürdüren düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye yardımcı olabilir. Terapi sürecinde kişi panik atak döngüsünü anlamayı, bedensel belirtileri daha gerçekçi şekilde yorumlamayı ve kaçınma davranışlarını azaltmayı öğrenebilir. Bazı durumlarda psikiyatrist değerlendirmesi ile ilaç tedavisi de planlanabilir. Terapi ve ilaç tedavisi birlikte uygulandığında birçok kişide belirgin iyileşme sağlanabilir.

İlaç Tedavisi

Doktorunuz, panik bozukluğunun semptomlarını hafifletmek için anti-anksiyete ve antidepresan ilaçlar kullanmanızı önerebilir. Bu ilaçlar, panik atakları önlemeye yardımcı olabilir ancak tedaviye başladıktan sonra ilaçların tam etkisini göstermesi birkaç hafta sürebilir. Bu nedenle sabırlı olmak gerekir. İlaç tedavisiyle beraber psikoterapiye başlanması faydalı olur. Antidepresanların etkili hale gelmesi 2 ila 4 hafta, tam etkinliğe ulaşması ise 8 hafta kadar sürebilir. Etkili olmadıklarını düşünseniz bile ilaçlarınızı almaya devam etmeniz önemlidir. Sadece doktorunuz bırakmanızı söylediğinde kullanmayı bırakın.

Konuşma Terapileri

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi konuşma terapileri, panik ataklara nasıl tepki verdiğinizi ve kaygılı düşüncelerinizi nasıl değiştirebileceğinizi öğrenmenize yardımcı olur. Psikoterapistiniz, panik ataklar sırasında nasıl sakin kalabileceğinizi öğretirken aynı zamanda günlük hayatınızdaki beklenti anksiyetesi ve stresi nasıl azaltabileceğiniz konusunda yeni bilişsel ve davranışsal beceriler kazanmanıza yardımcı olur. Problemin temelindeki kişisel sebeplerinizi keşfetmeniz ve yeniden çerçevelemeniz konusunda da size rehberlik eder. Panik bozukluk için hipnoz tedavisi de etkili bir tamamlayıcı terapidir.

Panik Bozukluğun Komplikasyonları Nelerdir?

Panik bozukluğu yaşayanlar, ataklar sürdükçe günlük yaşamın stresiyle başa çıkmakta, işyerindeki performansında veya sosyal ortamlarda bulunma konusunda zorluklar yaşayabilir. Bazı insanlar kaçma imkanı olmayan yerlere girmekten veya panik atak geçirip yardım alamayacaklarından korktukları için evlerinden çıkamazlar. Bazı insanlar da stresi hafifletmek için alkol veya uyuşturucu kullanabilirler. Bu rahatsızlık uzun vadede depresyona yol açabilir, günlük hayatın normal görevlerini yerine getirmekte zorluk çekmenize neden olabilir. Bu nedenle, eğer panik bozukluğu belirtileri yaşadığınızı düşünüyorsanız, vakit geçirmeden bir uzmanına başvurmanız faydalı olur. Böylece psikoloğunuz ve psikiyatristiniz sizin için en uygun tedavi planını oluşturarak bu problemi aşmanız konusunda size destek olabilir. Erken teşhis, probleminizi daha karmaşık hale gelmeden aşmanızı sağlar.

Panik Bozukluk İle Yaşamak İçin İpuçları

• Stres yönetimi, nefes teknikleri ve gevşeme tekniklerini öğrenin.
• Düzenli olarak fiziksel aktivite yapın. En güzeli, yürüyüştür.
• Sağlıklı beslenin.
• Uyku düzeninize dikkat edin.
• Alkol ve kafein tüketimini azaltın veya bırakın.
• Duygularınızı güvendiğiniz kişilerle paylaşın, içinize atmayın.
• Terapi alın.
• Doktorunuzun veya psikoloğunuzun önerilerine uyun.